ترغيب كودكان مبتلا به بيشفعالي- كمبود توجه به درس خواندن
در مورد مشكلات يادگيرى و تحصيلى، بايد درنظر داشت كه شايد كودكان به كلاس يا معلم خصوصى براى بعضى دروس نياز داشته باشند. بهخصوص اگر اختلال يادگيرى همراه با اختلال كمبود توجه - بيشفعالى باشد، به استفاده از روشهاى آموزشى ويژه نياز خواهيم داشت.
البته براى آموزش اين كودكان مراكز جداگانه و اختصاصى توصيه نمىشود. بلكه بايد اين كودكان در كنار ديگر دانشآموزان در مدارس معمولى به تحصيل بپردازند. بديهى است معلمان بايد در مورد نحوه رفتار و آموزش به اين كودكان آگاهى كافى داشته باشند. زيرا آنها نياز به توجه و نظارت ويژه در كلاس درس دارند.
در مورد فراگيرى دروس و تكاليف درسى، روشهاى زير مىتواند مؤثر باشد:
كاهش مدت زمان انجام دادن تكاليف، جالب كردن تكاليف به روشهاى مختلف، فراهم كردن موقعيتهايى براى شركت فعال خود دانشآموز در انجام دادن تكاليف مانند برنامهريزى و اجازه دادن براى فعاليتهاى رايانهاى و خودگردان، به نحوى كه كودك در اين فعاليتها نقش فعالى داشته باشد.
نكته ديگر آن است كه اين كودكان نياز به برنامهريزى و مديريت زمان در كارهاى خود دارند كه معمولاً خودشان قادر نيستند اين برنامهريزى و سازماندهى را انجام دهند و به كمك والدين نياز دارند. زمانبندىها بايد دقيق و در عين حال انعطافپذير باشند. برنامه زمانبندى را مىتوان روى ديوار اتاق كودك، درِ يخچال و يا هر جاى ديگرى كه جلو ديد كودك باشد نصب كرد. زمانبندى مكتوب به معطوف كردن توجه كودك كمك مىكند. در طراحى برنامه، بايد مسئله تكانشىبودن و ناتوانى كودك در سازماندهى كارهاى خودش را مورد توجه قرار داد. برنامه بايد به شكلى باشد كه كودك خسته نشود و احساس يأس و نااميدى و شكست نكند. معمولاً براى بازى دورههاى طولانى و براى مشق شب و خواندن دروس دورههاى كوتاه در نظر گرفته شود. بهعنوان مثال:
ساعت 3: رسيدن به خانه از مدرسه، خوردن خوراكىِ مورد علاقه
ساعت 15/3 : انجام تكاليف درسى
ساعت 30/3 : بازى (توپ بازى، عروسك بازى و...)
ساعت 4 : ادامه تكاليف درسى
ساعت 15/4 : حفظ كردن شعرها براى فردا
ساعت 30/4 : بازى
ساعت 30/5 : مطالعه دروس
براى كودك مبتلا به اختلال كمبود توجه - بيشفعالى، ارزش انجامدادن تكليف شب و كسب نمره خوب تنها اين نيست كه آن كار را انجام دهد، بلكه آن است كه او مىتواند از انجام دادن آن كار كسب رضايت كند. براى كودكى كه زندگىاش پر از شكست و نااميدى است، هر زمان كه تجربه موفقيتآميزى پيدا مىكند پيشرفت بزرگى در راهحل مشكلات و درمان خود پيدا كرده است.
چگونه مىتوان به افزايش عملكرد تحصيلى اين كودكان كمك كرد؟
معلمانى كه پرانرژى هستند، سر كلاس بىحركت نيستند و راه مىروند و كودكان را در فعاليتهاى كلاس درگير مىكنند، بهنظر مىرسد كه براى كودكان بيشفعال مناسبتر باشند.
روشهايى وجود دارند كه در كلاس درس براى افزايش توجه و تمركز دانشآموزان مؤثر واقع مىشوند؛ به تعدادى از آنها در ذيل اشاره مىشود:
1. جلب كردن توجه: استفاده از علائم هشداردهنده نظير خاموش و روشن كردن چراغ، زنگ زدن و گفتن كلماتى نظير «گوش كنيد»، «آماده باشيد»، «بىحركت!»
برقرار كردن تماس چشمى هنگام دستور دادن (مطمئن باشيد كودك به شما نگاه مىكند) و باهيجان درسدادن توجه كودكان را بيشتر جلب مىكند.
استفاده از شوخى، طنز، نمايش و... در هنگام تدريس.
استفاده از جعبه جادويى هنگام معرفى موضوعى جديد و درگير كردن دانشآموزان براى حدس زدن اشياى داخل جعبه.
2. متمركز كردن توجه: استفاده از روشهايى كه حسهاى مختلف را درگير كند. مثلاً استفاده از وسايل سمعى - بصرى، تصاوير، استفاده از رنگهاى مختلف بهخصوص براى كلمات كليدى، استفاده از نشانگر براى كمك به كودك براى توجه به اطلاعات خاص.
3. حفظ كردن توجه: استفاده كردن از گروههاى دو يا چند نفرى براى افزايش مشاركت دانشآموزان. سؤال كردن از خود كودكان راجع به موضوع جديد براى اينكه وادار شوند فكر كنند، توجه كردن به همه كودكان و ناديده نگرفتن هيچ يك از آنها.
4. مهارتهاى سازماندهى: استفاده از تقويم و دفترچه يادداشت براى تكاليف خانه، استفاده از فهرست فعاليتهايى كه روزانه بايد انجام گيرد؛ فراهم كردن زمانى در پايان كلاس براى بازبينى تكاليف خانه.
5 . افزايش مهارتهاى مديريت زمان: استفاده از ساعت روميزى و تنظيم زنگ آن روى هر 10 يا 15 دقيقه و پاداش گرفتن براى تكميل كردن و درست انجام دادن كارها.
6. افزايش مهارتهاى خواندن: يك داستان براى كودك مىخوانيم و پس از آن او را تشويق مىكنيم تا تصاوير داستان را بكشد، شخصيتهاى اصلى و وقايع مهم داستان را مشخص كند و خصوصيات هر شخصيت را بنويسد؛ با استفاده از جداول پيشبينى از كودك بخواهيم حدس بزند بعداً چه اتفاقى در داستان خواهد افتاد.
علاوه بر آنها رعايت نكات زير نيز مىتواند به كودك در كلاس درس كمك كند:
- نشاندن وى نزديك ميز معلم.
- نشاندن كودك در رديف جلو كلاس.
- نشاندن دانشآموزان خوشرفتار در اطراف او.
- استفاده كردن از آموزش توسط همسالان.
- دور كردن كودك از پنجره، كولر و هر وسيلهاى كه محرك است.
منبع:
كتاب " كمبود توجه-بيشفعالي: علائم و درمانهاي موجود" . تأليف دكتر رزيتا داوري. انتشارات قطره