سخت آشفته و غمگین بودم
یاد بگیرم با اختیار این فاصله را پر کنم
یاد بگیرم که قانون جبر را نشکنم. قانون اختیار را شجاع و قوی زندگی کنم.
که چشم را به همه خوبی ها و بدی ها بگشایم
که عاشقانه ترین، زشت ترین، و خشن ترین کلام های بشری را
بشنوم.
-کمک به کودک مضطرب، کتاب کار و کتاب راهنمای گام به گام برای والدین و درمانگران نوشته لینهام، ویگنال و راپی ترجمه سمیرا رستمی
-چیرگی بر وسواس نوشته داون هوبنر ترجمه شهلا بسته حسینی، دکتر خوشابی
مراجع افسرده 20 ساله داشتم که سابقه خودکشی نیز داشت(در 16 سالگی) نسبت به دارودرمانی مقاومت داشت و سابقه مراجعه به روانشناس را نیز داشت. درمانگر قبلی کمک بزرگی به او کرده بود؛ از شیوه فعال سازی رفتاری استفاده نموده بود و مراجع ورزش را انتخاب کرده بود. ورزش به او کمک کرده بود. ولی به دلیل همان مقاومت موجود در ادامه درمان در افراد افسرده دیگر درمان را ادامه نداده و اکنون به من مراجعه کرده بود. من نتوانستم مقاومتش را نسبت به دارو درمانی بشکنم زیرا در گذشته دارودرمانی شده بود ولی به دلیل تأثیرات جانبی که خودش بیان می کرد داروها را کنار گذاشته و حال حاضر نبود دوباره آن نشانه ها را تجربه نماید.
برای آموزش روانشناختی در کودکان بایستی به چند نکته دقت لازم را داشت:
از جمله اینکه صحبت های ما در حد توان و فهم او باشد و حتما در آموزشهایمان از ابزار های عینی مثل تصویر، داستان و... کمک بگیریم. متن زیر نمونه ای از آموزش روانشناختی می باشد که البته کامل نیست ولی گوشه ای از آموزش ها را نشان می دهد:
ما در مورد حفظ سلامت جسمي خودمان و رعايت بهداشت چيزهاي زيادي مي دانيم. مثلا مي دانيم كه بايد دندانهايمان را بموقع مسواك بزنيم، قبل از غذا خوردن دستهايمان را بشوييم و از خوردن مواد غذايي آلوده اجتناب كنيم. همهي اين كارها را انجام مي دهيم تا به بيماري خاصي مبتلا نشويم.
همانطور كه بهداشت جسمي خود را رعايت مي كنيم لازم است بهداشت رواني نيز داشته باشيم.
در جستجوی جواب ها،
با ذهن داغ و بی قرار،
مشت بی حوصلگی
به دیوار روال ها می کوبی
مردمک های شفافت
مشتاق تازگی ها و غرابت هاست
و پلک های سرسختت
بسته به عادت و آشنایی ها
قلبت در بیرون می تپد
و چشمت در خانه به خواب می رود
در مشاوره با كودكان بايد به نكات زير توجه داشت:
• براي بسياري از كودكان تجربه ي حرف زدن با درمانگر اضطراب به بار مي آورد.
• عملكرد كودكان در ميان نظام هايي مانند خانواده و مدرسه معني پيدا مي كند.
• كودكان استعدادها، محدوديت ها، ترجيح ها و علايق متفاوتي با بزرگسالان دارند.
• درمان با كودكان متكي بر استعداد هاي كلامي و شناختي آنها است.
•در درمان كودكان بسيار مهم است كه از ابزارهاي عيني مثل قصه، كارتون، بازي و... استفاده كرد.
•جلسه درمان نبايد خشك باشد.
.مي توان در ابتدا و انتهاي جلسه درمان با كودك بازي كرد.
سهم من دلشوره، سهم تو برداشتن
سهم من دادن، سهم تو ستاندن
سهم من اندوختن، سهم تو خرج كردن
سهم من استواري يك خانه، سهم تو سيالي يك مسافر
سهم من سايهاي خنك، سهم تو پروازي پرحادثه
سهم من آغوشي گشوده، سهم تو پاهايي بيقرار
سهم من گستردن سفره زندگي، سهم تو بستن كوله بار سفر
سهم من تاب آوردن، سهم تو باليدن
تشويق كردن و تقويت مثبت نقش مهمى در ترغيب كردن كودكان به درس خواندن دارد و اين روش را، هم در خانه و هم در كلاس درس مىتوان بهكار برد:
1- تقويت مثبت و تشويق بايد بهطور مكرر و مداوم براى رفتارهاى مناسب انجام گيرد.
2- تشويق بايد تا حد ممكن بلافاصله يا با فاصله كمى از زمانى كه رفتار مثبت انجام گرفته، صورت بگيرد.
3- روشهاى تنبيهى، مانند محرومسازى موقت، بايد در زمانهاى خاص به كار رود و تكرار آنها خيلى كمتر از تشويقها باشد.
4- در طى حل مشكلات شديد، بايد براى موفقيتهاى خيلى كوچك نيز تشويق انجام گيرد.
اختلال بيشفعالي و نقصتمركز يكياز اختلالات شايع روانپزشكي كودك و نوجوان است كه درصورت عدم شناسائي و درمان منجر به اختلال در رشد اجتماعي كودك، ضعف اعتماد بنفس، افت عملكرد تحصيلي و برخي پيامدهاي جدي ديگر ميشود.
نقصتمركز، تكانشگري، رفتارهاي خارج از كنترل و پرتحركي شكاياتي هستند كه بخاطر آنها والدين يا مراقبين، كودك را نزد پزشك ميآورند. ارزيابي از نظر اختلال بيشفعالي و نقصتمركز بايد زماني آغاز شود كه نشانههاي اختلال موجب مشكلات رفتاري و افت عملكرد تحصيلي شده باشد. نشانههاي اختلال بيش فعالي و نقص تمركز در دو دسته اصلي نشانههاي بيتوجهي و پرفعاليتي-تكانشگري به شرح زير قرار ميگيرند.
ميزان اقدام به خودكشى نوجوانان در سال هاى اخير بالا رفته است، در آمريكا خودكشى سومين علت مرگ در بين نوجوانان است . ميزان خودكشى منجر به مرگ در سنين زير 12 سال بسيار نادر است، بچه هاى كوچك از طرح ريزى واقع گرايانه براى خودكشى و انجام دادن آن ناتوان هستند . به نظر مى رسد ناپختگى شناختى نقشى محافظتى در مقابل خودكشى كودكانى دارد كه آرزوى مرگ مى كنند، ولى در دوره ى نوجوانى و پس از بلوغ ميزان خودكشى بيش تر مى شود. به ويژه ميزان خودكشى منجر به مرگ نيز در نوجوانان بيش تر شده است. افزايش ميزان خودكشى در سن نوجوانى نشان مى دهد كه نوجوانان فشار بيش ترى را تجربه مى كنند، يا توان مقابله ى كم ترى دارند، همچنين تصور مى شود ميزان فزايند ه ى آ مار خودكشى بازتاب تغييرات محيط اجتماعى، تغيير نگرش نسبت به خودكشى و فراهم شدن فزاينده ى وسيله ى خودكشى است. سست شدن پيوندهاى عاطفى در خانواد ه ها و جوامع معاصر و افزايش فشارهاى خانوادگى و اجتماعى براى كسب موفقيت هاى تحصيلى و شغلى، از جمله عوامل مهمى هستند كه در ميزان بالاى استرس و افزايش ميزان خودكشى در نوجوانان نقش دارد. عوامل مختلفى مى تواند زمينه ساز خودكشى باشد،
هر جامعه اى بنا به مقتضيات، سطح علمى و نيازهايش آموزش هايى را براى افراد جوان خود تدارك مى بيند . اين آموزش ها عمدتاً رسمى، عمومى و مشابه هستند و به تدريج اختصاصى و متفاو ت تر مى شوند . ورود به اين محيطها، مقررات خاصى دارد و دستاوردها با كسب امتيازات و نمرات خاصى سنجيده مى شود . بنابراين افراد ممكن است رد يا قبول شوند و براى قبول شدن هم كسب نمرات مشخصى لازم است . از اين ديدگاه، موفقيت در يك درس با نمره آن درس، و موفقيت تحصيلى با مجموع نمرات كسب شده در كل درس ها سنجيده مى شود؛ يعنى با معدل يا رتبه اى كه فرد در كلاس، مدرسه، ناحيه، شهر و كشور كسب مى كند. البته لازمه موفقيت تحصيلى حضور در محيطهاى آموزشى مثل مدرسه و دانشگاه، و دار ا بودن مجموعه اى از عملكردهاست كه شامل مهار ت هاى ارتباطى، تبعيت از قوانين محيط، انعطا ف پذيرى، حل مشكل، برنامه ريزى، كنترل رفتار موقع خشم و خستگى، مهار ت هاى مربوط به فعاليت هاى جمعى، تداوم در حل تكاليف و ... است . بسيارى از اين حيطه ها به دقت ارزيابى و نمر ه گذارى نمى شوند. البته نمره انضباط هم معيار ديگرى است براى ارزيابى در زمينه هاى اخلاقى كه بسيار نسبى است و ممكن است افراد خاطى و مشكل دار از نظر كسب اين نمره، دچار مشكل شوند و افرادى كه مشكل جدى از اين نظر ندارند، مورد ارزيابى قرار نگيرند. محيط آموزشى فرصتى است براى همانندسازى رفتارها، برقرارى پيوندهاى عاطفى، به دست آوردن انگيزه براى پيشرفت و شناخت توانايى هاى خود . از اين ديدگاه مى توان موفقيت تحصيلى را موفقيت در كسب هرچه بيشتر دستاوردها و توانمندى هاى متفاوت دانست . از ديدگاه محدودتر، اين موفقيت به نمره اى كه دانش آموز مى گيرد و يا رتبه اى كه كسب مى كند منحصر مى شود.
ارزيابي صحيح روابط خانواده مسئله مهمي در ارزيابي و درمان خانواده و كودكان است. همانند مداخلات فردي موفقيت مداخلات خانواده نيز بستگي به ارزيابي صحيح، كيفيت مشكل و امكانات موجود براي درمان دارد. در ادامه ويژگي هاي خانواده و روش هاي ارزيابي را بطور خلاصه مرور مي كنيم.
خانواده چيست؟ و خانواده سالم چگونه خانواده اي است؟
خانواده مي تواند اشكال مختلفي داشته باشد:
• خانواده معمول با دو والد و فرزندان
• خانواده تك والد
• خانواده با حضور ناپدري يا نا مادري
• ساير انواع
مؤسسه ملي بهداشت روان آمريكا(NIMH )خانواده را شبكه اي از تعهدات مشترك تعريف مي كند. بنابراين خانواده افرادي هستند كه به لحاظ بيولوژيك يا قانوني در رابطه با يكديگر قرار گرفته و هدفشان حمايت و درك زمينه هاي اجتماعي يكديگر است. اينكه چه فردي چه نقشي را بر عهده داشته باشد بر حسب زمان و شرايط تغيير مي كند. بخصوص زمانيكه جدائي، طلاق و بيماري وجود داشته باشد. انواع مختلف تركيب خانواده ها، چالش منحصر به فردي در ارزيابي خانواده محسوب مي شود. برخي از اين چالش ها عبارتند از:
• اينكه چگونه خانواده را تعريف كنيم و اينكه چگونه مشخص كنيم چه اشخاصي خدمات را دريافت نمايند؟
• در هر موردي مرزهاي خانواده چگونه معين مي شود؟
• چگونه در خانواده اي كه تركيب آن در طول زمان تغيير مي كند جريان سيال آن را مديريت نمائيم.
آموزش روان شناختي مداخلاتي را در بر مي گيرد كه در طي آن مي توان از طريق ارائه آموزش هايي در حوزه هاي روان پزشكي و روان شنا سي تغييراتي را در الگوهاي رفتاري و شناختي مراجع ايجاد نمود . اين آموزشها مي توانند در هريك از سطوح مختلف پيشگيري ارائه شوند . امروزه آموزش روانشناختي كاربرد وسيعي دارد و تقريبا هيچ مداخله اي وجود ندارد كه در طي آن از آموزش روانشناختي استفاده نشده باشد . آموزش روانشناختي را مي توان بصورت فردي، خانوادگي و گروهي انجام داد و لازم است آموزش دهنده كاملا نسبت به موضوعي كه آموزش مي دهد آگاه باشد . انتخاب گروه هدف بر حسب موضوع و اهداف مداخله مورد نظر متفاوت خواهد بود. آموزش روانشناختي صرفا ارائه اطلاعات از طريق سخنرا ني نيست بلكه آموزش دهنده مي بايست براي به حداكثر رساندن تاثير مداخلات از مهارت كافي برخوردار بوده و با روش ها و تكنيك هاي ارائه اطلاعات آشنا باشد.
به نظر من نیز بهترین شیوه آموختن درباره چگونگی نوشتن یک مقاله پژوهشی مطالعه مقالات منتشر شده در مجلات معتبر علمی پژوهشی است. بهتر است قبل از شروع نوشتن مقاله چندین و چند مقاله مطالعه شود تا در این کار مهارت کسب شود.همکاران عزیز می توانند به سایت هایی از قبیل www.sid.ir مراجعه نمایند و مقالات علمی را مطالعه نمایند.
درمان پذيرش و تعهد ،ACT) هايز، استروسال، و ويلسون ؛ 1999 ) از ديدگاه نظري مبتني بر تحليل رفتار زمان حال است (هايز و ويلسون، 1993 ). اگرچه در ACT روش هاي درماني برحسب حضور ذهن يا مراقبه توصيف نمي شوند، اما راهبردهايي مطرح است كه شامل رويكردهاي حضور ذهن هستند.
در ACT مراجعان مي آموزند كه چگونه يك « خود مشاهده گر» قادر است حس هاي بدني، افكار و هيجانات را ببيند و ترغيب مي شوند تا اين پديده ها را به عنوان شخصي كه آنها را در اختيار دارد، مجزا كنند. براي مثال، آنها ياد مي گيرند كه بگويند «من اين فكر را دارم كه آدم بدي هستم » به جاي گفتن « من آدم بدي هستم » (كولنبرگ، تاسي، 1993 ). همچنين ترغيب مي شوند كه افكار و هيجانات را آن گونه كه بروز مي يابند تجربه كنند و سعي در قضاوت، ارزيابي، تغيير و يا اجتناب از آنها را نداشته باشند. هايز ( 1987 ) تمرينى را توصيف مي كند كه در آن مراجعان تصور مي كنند كه افكارشان بر تابلوهايي نوشته شده و توسط سربازان تشريفات حمل مي شود. تكليف مراجعان اين است كه عبور افكار را مشاهده كنند، بدون اينكه جذب آنها شوند. ACT صريحاً مراجعان را آموزش مي دهد كه كوشش جهت كنترل افكار و احساسات را كنار بگذارند، و در عوض سعي كنند بدون قضاوت آنها را زيرنظر بگيرند و آن طوري كه هستند آن ها را بپذيرند، ضمن اينكه رفتارشان را به شكل سازنده در جهت بهبود زندگي تغيير مي دهند(هايز، 1994).
منبع اين مطلب مجله سلامت روان و نويسندگان آن دكتر عبداله اميدي دكتراي تخصصي روان شناسي باليني و دكتر پروانه محمدخاني دكتراي تخصصي روان شناسي است.
رفتار درمانى ديالكتيك (DBT) يك رويكرد درماني ويژه اختلال شخصيتي مرزي است، كه جنبه هاي مختلفي را دربر مي گيرد (لينهان، 1993 ). اين رويكرد مبتني بر ديدگاه ديالكتيك مي باشد، و فرض مي كند كه واقعيت شامل نيروهاي مختلفي است. تركيب اين نيروها واقعيت جديدي را باعث مي شود، كه به نوبة خود نيروهاي متضادي را به شكل پردازش مداوم تغيير در بر مي گيرد. در DBT محوري ترين ديالكتيك، رابطة بين پذيرش و تغيير است. مراجعين ترغيب مي شوند كه خود، تاريخچه و موقعيت فعلي خود را دقيقاً آن طور كه هستند، بپذيرند، در ضمن اينكه، به طور متمركز رفتارها و محيط خود را به منظور ساخت يك زندگي بهتر تغيير دهند. تركيب اضداد هدف محوري DBT است.
به نظر تيزدل، سگال و ويليامز ( 1995 ) مهار تهاي كنترل توجه كه در مراقبة حضور ذهن آموخته مي شوند مي توانند در پيشگيري از عود دوره هاي افسردگي اساسي مفيد واقع شوند. نظرية پردازش اطلاعاتي آنها در مورد عود افسردگي نشانگر اين است كه افرادي كه دور ه هاي افسردگي اساسي را تجربه كرد ه اند، نسبت به حالت هاي ملايم خلق ملا ل انگيز آسيب پذيرند، و اين حالت ها ممكن است، الگوهاي تفكر افسرده را كه مربوط به دوره يا دور ه هاي قبلي افسردگي است، مجدداً فعال سازند. درمان شناختي حضور ذهن يا حضور ذهن مبتني بر درمان شناختي توسط سگال،
به نظر مي رسد كه اين روز ها دانش آموزان كمتر از صندوق ارتباط با مشاور براي طرح مشكل خود استفاده كرده و بيشتر ترجيح مي دهند كه حضوري مشكلاتشان را بيان نمايند. در دبيرستان حضرت زهرا(س) سه بار سر صف صبحگاهي از اول مهر براي دانش آموزان راجع به نحوه استفاده از صندوق توضيح داده و روي برد اطلاعات لازم را در اين مورد داده ام ولي خيلي از اين مسآله استقبال نشده است؛ به نظر من دانش آموزان ترجيح مي دهند حضوري و رودر رو مشكلات خود را بيان نمايند. نظر شما مشاوران و همكاران عزيز چيست؟
با سلام
درست می گویید.شاید علت آن یکی این باشد که فرهنگ شفاهی ما ایرانیان بر فرهنگ کتبی غلبه دارد.ما چندان تمایلی به نوشتن به طور کلی نداریم.وحتی ضعف داریم.واین یک مشکل اساسی است واز نوشتن چندان خوشمان نمی آید.و این ارتباط زیادی با عملکرد مشاور ندارد.موضوع دیگر این است که کارهایی که عموما ما (دانش آموزان و همکاران)برایشان وقت می گذاریم آن هایی هستند که دم دست یا جلوی چشمانمان هستند.اگر دقت کرده باشید هرگاه که درمورد موضوعی با دانش آموزان صحبت می کنید لحظات و ساعات اولیه بعد از صحبت بیشترین مراجعه در آن مورد را خواهید داشت و سپس به رکود می انجامد.برای حفظ وضعیت گرایش به رفتاری خاص یا ایجاد نگرشی خاص یک راه تکرار و باز هم تکرار است.
ضمنا امروزه کسی حوصله صبر کردن برای پاسخ در موعدی نامشخص راندارد.همه در عجله هستند.حتی برای ارتباط پس از حضوری ترجیح میدهند تلفنی صحبت کنند اگر امکانش باشد پیامک بزنند و پس از آن به سمت ایمیل یا راههای زمانبرتری میروند.واقعیت این است که روش ارتباط به وسیله صندوق یک روش قدیمی است و اساسابا وجود امکانات ارتباطی امروزی به عقیده من به تدریج کاربردش را ازدست خواهد داد.
موفق باشید
حضور ذهن چنانچه كبات زين مي گويد به معني توجه كردن به طريق خاص، معطوف به هدف، در زمان حال و بدون داوري است. در حضور ذهن فرد مي آموزد كه درهر لحظه از حالت ذهني خود آگاهي داشته و توجه خود را به شيوه هاي مختلف ذهني خود متمركز نمايد. حضور ذهن ابتدا در دانشگاه ماساچوست توسط جان كبات زين به كار گرفته شد. وى در كلينيك كاهش استرس خود، به شركت كنندگان تمرين آرامش ذهني همراه با حضور ذهن مي داد. اين كوشش ها به شكل گرفتن مدل حضور ذهن مبتني بر كاهش استرس انجاميد.
با سلام خدمت سرگروه محترم لطفا در مورد مقاله مورد نظر بيشتر توضيح دهيد.
آيا مقاله علمي پژوهشي مد نظر است يا مقاله گرد آوري و كتابخانه اي؟
سلام.
درموضوع شماره یک طراحی الگوی پیشگیرانه یک یا چند آسیب اجتماعی دانش آموزان شامل : 1- افت تحصيلی 2- اضطراب ـ ترس 3) فرار از خانه و مدرسه 4) كم رويی 5) كم توجهی به درس ( بی علاقه گی به انجام تكاليف درسی ) 6) دروغ گويی 7) خشم و پرخاشگری 8) افسردگی 9) عدم اعتماد به نفس 10) گرايش به همجنس خواهی ( ارتباط جسمی با همجنس ) ۱۱)رابطه آسیب زای دختر و پسر ۱۲)امکانات نوپدید ازقبیل ماهواره و اینترنت سوء استفاده از تلفن های همراه و ... صورت گیرد.
درموضوع شماره ۲ در واقع راهکارهای تقویت جایگاه مشاوره وحضور فعال و پویای آن در تمامی فعالیت های مدرسه مد نظر است.یعنی به جای اینکه نقش منفعل انجام دستورالعملها و بخشنامه ها و شرح وظایف را به خود بگیرد اتاق فکر فعالیت های مختلف مدرسه باشد و رد پای آن در همه فعالیت های مجموعه مدرسه به عنوان یک حرفه مددرسان پیشرو بارز باشد.
دکتر باقر غباری بناب
کارشناس مرکز مشاوره و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
توكل به عنوان روش مؤثر مقابله با مشكلات زندگي اگر انسان در حين مواجهه با مشكلاتي كه از توان او خارج است باور داشته باشد كه خداوند مهربان دركنار اوست و او را راهنمايي مي كند، دچار پريشاني و ترس و اضطراب نخواهد شد. چنين فردي بجاي هراس و خودباختگي با خيال آسوده در مورد حل مشكل فكر مي كند و از ظرفيت و توان فكري خود بهترين استفاده را براي حل مشكل مي برد.
نمونة اين مسئله به زيباترين صورت در سوره شعرا تصوير شده است: زماني كه حضرت موسي(ع) به حكم و الهام خداوندي قوم خويش را شبانه از مصر خارج مي سازد تا آنان را از ظلم و جور فرعون نجات دهد، فرعون متوجه اين امر مي شود و عده اي را دنبال موسي و قوم او مي فرستد. به هنگام بامداد وقتي كه قوم حضرت موسي چشمشان به فرعونيان مي افتد، تعداد سربازان فرعون موجب ترس و اضطراب آنها مي شود و آنان با حالت اضطراب به حضرت موسي مي گويند كه لو رفته ايم. ولي حضرت موسي درجواب آنها مي گويد:
1-موفقیت تحصیلی (نقش دانشاموزان و دانشجویان) نوشته دکتر شکوفه موسوی انتشارات قطره
2- مشاوره با نوجوانان با رویکرد فعال نوشته كاترين گلدارد و ديويد گلدارد ترجمه دكتر جواد محمودي قرايي
3-اختلالات رفتاری و روانشناختی در کودکان و نوجوانان نوشته دکتر میترا حکیم شوشتری، دكتر جواد علاقبند راد انتشارات قطره
4-شناخت رفتاردرماني در کودکان نوشته رابرت دي فريدبرگ ترجمه دکتر جواد محمودی قرائی انتشارات قطره
استفاده از عفو و گذشت براي التيام رنجش ها و بهبود سلامت رواني در روابط بين فردي توسط پژوهشگران و نظريه پردازان اخير مورد توجه قرار گرفته است. رنجش مفهومي آشنا براي روان درمانگران، مشاوران، معلمان و افراد عادي است. هر روز شاهد صحنه هايي هستيم كه نشانگر رنجش افراد از همديگر مي باشند. رنجش پيامدهاي گوناگون فردي و اجتماعي دارد كه از عمده ترين آنها خشم و تنفر، كينه وانتقام غيبت و افترا، حسد و گسستن روابط دوستانه است.